Atmosfer havası daima su buharı içerir ve havadaki su buharının miktarı yüksek sıcaklıklarda daha fazla, düşük sıcaklıklarda daha azdır. Hava sıkıştırıldığında su derişimi artar. Örneğin, 7 bar çalışma basıncı ve 200 l/s kapasite ile çalışan bir kompresör, bağıl nem oranı %80 ve sıcaklığı 20°C olan bir havayı sıkıştırdığında basınçlı hava hattında 10 litre/saat su bırakır. Borularda ve bağlantılı ekipmandaki su çökelmesinden kaynaklanan sorun ve bozuklukları önlemek için basınçlı havanın kurutulması gerekir. Bu işlem bir son soğutucu ve kurutma ekipmanı kullanılarak gerçekleştirilir.
"Basınç çiğlenme noktası" (Pressure Dew Point) terimi basınçlı havanın su içeriğini belirtmek için kullanılır. Bu nokta, su buharının mevcut çalışma basıncında yoğunlaşarak suya dönüştüğü sıcaklıktır. Düşük PDP değerleri, basınçlı havada az miktarlarda su buharı bulunduğunu belirtir.
Farklı kurutucular birbiriyle karşılaştırılırken atmosferik çiğlenme noktasının PDP ile kıyaslanamayacağı unutulmamalıdır. Örneğin, 7 bar basınçta +2°C'lik bir PDP değeri atmosfer basıncında 23°C'ye karşılık gelir. Nemi gidermek için filtre kullanmak (çiğlenme noktasını düşürmek) sonuç vermez. Çünkü sıcaklığın daha da düşürülmesi devamlı bir yoğuşma suyu çökelmesine yol açar. Ana kurutma ekipmanı tipini basınç çiğlenme noktasına göre seçebilirsiniz. Maliyet bakımından ele alındığında, gereken çiğlenme noktası ne kadar düşükse hava kurutucunun yatırım ve işletim maliyeti o kadar yüksek olacaktır.
Tesisatta yaşanan kondens problemleri, basınçlı hava tesisatındaki yüksek çiğlenme noktasını işaret etmektedir. Bu durum, hem tesisatın paslanmasına, hem de basınçlı hava ile çalışan ekipmanların kondens suyu ile karşılaşmasını takiben arıza yapmasına neden olur. Bu sorunlar, fabrikada üretim kaybına kadar ulaşabilecek sonuçlar doğurur.
Sanılanın aksine, kondens vanaları veya su tutucular ile bu problem giderilemez. Sorunun kökten çözümü için mevcut kurutucunun değiştirilmesi veya yeni kurutucu alımı yapılması gerekir.
Soğutuculu tip (Refrigerant) kurutucular, teknolojik olarak en fazla +3°C çiğlenme noktası sağlayabilirler. Kurutucuların referans hava kapasitesi olarak standart referans koşullar değerlendirilmektedir (25°C ortam koşulu). Ortalama sıcaklıklarda bu kriter yeterli olurken, özellikle yaz aylarında hava sıcaklığı 25°C’nin üzerine çıktıkça kurutucunun hava kurutma kapasitesi azalacaktır. Bu nedenle kurutucu seçimi yapılırken, fabrikanın maksimum ortam sıcaklığı göz önünde bulundurulmalı, buna göre seçim yapılmalıdır.
Kimyasal veya bir diğer deyişle “Desikant” tip kurutucularda ise, -70°C’ye varan çiğlenme noktaları sağlanabilmektedir. Isıtıcılı, ısıtıcısız gibi tipleri olan desikant kurutucular, ilk yatırım maliyeti ve enerji tüketimi olarak farklılık göstermektedir. Hassas üretimlerde (Elektronik, ilaç, gıda vb.) veya soğuk iklimlerde tercih edilebilen desikant kurutucular, uygulamaya göre farklı tipleri seçilmelidir. Özellikle yüksek kapasitelerde çalışan sistemlerde ısıtıcılı tip desikant kurutucu tercih edilerek basınçlı hava kaybı olmadan istenen çiğlenme noktasına ulaşılır ve bu sayede daha tasarruflu bir sistem tasarlanmış olur.
Desikant kurutucuların bir versiyonu olan “Heat of Compression” yani sıkıştırma ısısı ile çalışan kurutucular, hem -40°C’ye ulaşan çiğlenme noktaları sağlarken, hem de enerji tasarrufu sağlayarak soğutuculu tip kurutuculardan dahi daha az enerji tüketerek rakipsiz çözümler sunmaktadır. MD, ND ve XD tip kurutucular, yağsız vidalı ve santrifüj kompresörler ile çalışarak sıkıştırma ısısı ile desikant’ı rejenere ederken rakipsiz bir enerji tüketimi ile çok düşük çiğlenme noktalarını yakalarlar. Atlas Copco Basınçlı hava kurutucuları ile enerji verimliliği sağlarken, sisteminizde kuru hava elde edebilirsiniz.
Yazan: Erman Tezulaş / Yağsız Hava Bölüm Müdürü - Atlas Copco
