Dünyada inşaat ve yıkıntı atıkları (İYA) önemli bir çevre sorunu olarak belirtilmektedir. İYA; binayapımı, kazı, yenileme, yıkım, yol yapımı gibi inşaat ile ilgili faaliyetler sonrasında oluşmaktadır.Dünyada İYA miktarı artış göstermektedir. Sadece Avrupa Birliği ülkelerinde 2020 yılında 520milyon ton İYA’nın olacağı tahmin edilmektedir. İYA, Türkiye gibi gelişen ülkelerde kentseldönüşüm gibi sebeplerle daha da artmaktadır. İYA’nın artmasının diğer sebepleri de deprem, fırtına,sel baskınları vb. felakatlerdir. Türkiye’de kentsel dönüşüm sürecinde yıkılan binalardan kaynaklananatıklar genel itibariyle dolgu malzemesi olarak belli alanlara yerleştirilmektedir. Dünya’da birçokülkede, İYA’nın geri dönüşüm yoluyla tekrar kullanılması ve çevreye olan zararlarının en azaindirilmesi konusu değerlendirilmektedir. Avrupa Birliğine üye ülkelerde 2020 yılında, zararlı maddeiçermeyen İYA’nın geri dönüşümü, yeniden kullanımı, iyileştirme konusunda hedef olarak %70 oranıbelirlenmiştir. Bu çalışmanın amacı İYA içerisindeki atık betonun, geri dönüşüm yoluyla tekrardeğerlendirilerek cephe ve çatıda kullanılmasının değerlendirmesidir.
YAZAN: M. Taner YASEMİN / Dr. MTY Mimarlık Şehitkamil/Gaziantep
1. Giriş
İnşaat aktiviteleri insanlığın var olduğundan beri devam etmektedir. Artan nüfus, kentleşme, kentseldönüşümde yapılan yıkım, altyapıların yenilenmesi, doğal afetler sonrası yapılan yeniden yapımfaaliyetleri inşaat endüstrisinin büyümesinin sebeplerindendir. İnşaat endüstrisi büyürken çevreyeolan olumsuz etkileri de artmaktadır. İnşaat endüstrisinin çevre üzerindeki etkileri; inşaat ve yıkıntıatıkları, CO2 emisyonu, hava kirliliği, ses kirliliği, görsel kirlilik, su kirliliği, yenilenemeyenkaynakların tüketimi, enerji tüketimi, toprak kullanımı olarak belirtilmektedir.
Çevre üzerinde önemli etkileri olan inşaat ve yıkıntı atıkları, çoğunlukla yenileme, yıkım ve yolçalışmaları gibi inşaat ilgili faaliyetler sırasında ortaya çıkmaktadır. Dünyada katı atıkların enbüyük kısmı, inşaat ve yıkıntı atıklarından kaynaklanmaktadır. Avrupa Birliği'nin katı atık miktarının%31’ini inşaat ve yıkıntı atıkları (İYA) oluşturmaktadır. Günümüzde birçok ülke, doğalkaynakların tüketilmesinin önüne geçilmesine, dolgu alanlarının miktarının azaltılmasına ve verimlitoprakların korunmasına çok önem vermektedir. Dolgu alanı bulmanın çok zor ve maliyetli olduğuHong Kong gibi yerleşimlerde İYA’nın azaltılmasına çalışılmaktadır,[3]. Sadece Avrupa Birliğiülkelerinde 2020 yılında 520 milyon ton İYA olacağı tahmin edilmektedir. Amerika BirleşikDevletleri’nde 2012 yılında İYA’nın yaklaşık olarak 480 milyon ton olduğu tahmin edilmektedir.Bunun yaklaşık olarak 100 milyon ton karışık İYA, 310 milyon tonunun beton, 70 milyon tonununasfalt döşeme olduğu belirtilmektedir,[5]. Almanya'da İYA, 2012 yılında 81.6 milyon ton olarakhesaplanmıştır. Bu miktarın; yaklaşık olarak 51.6 milyon tonunun çoğunluğu binalardan gelen inşaatatığı, 15.4 milyon tonunun yol inşaatından gelen inşaat atığı, 14 milyon ton da karışık inşaat atığıolduğu belirtilmektedir.
