TRT Ankara Kampüsü içerisinde konumlanan TRT Mustafa Itri Cami kamusal ve simgesel bir yapı. Yaklaşık 35 metre açıklığa sahip tek cidarlı diagrid bir kubbe ile kubbeden çıkarak burularak yükselen ve tepe noktasında yaklaşık 53 metre yüksekliğe ulaşan bir kabuk minare sisteminden oluşuyor. Mimari yaklaşım, kubbe ve minareyi tek bir bütünsel form olarak ele alıyor ve bu yönüyle alışılmış cami tipolojilerinden belirgin biçimde ayrılıyor. Söz konusu mimari kurgu, taşıyıcı sistem açısından yüksek hassasiyet gerektiren bir mühendislik sürecini de beraberinde getirdi.
Mustafa Alptekin Kibar
Kurucu Ortak / MustEng Mühendislik & Danışmanlık
TRT Mustafa Itrî Camii, Ankara Oran’da yer alan TRT Ankara Kampüsü içerisinde konumlanan, kamusal ve simgesel bir yapıdır. Yapı, yaklaşık 35 m açıklığa sahip tek cidarlı diagrid bir kubbe ile kubbeden çıkarak burularak yükselen ve tepe noktasında yaklaşık 53 m yüksekliğe ulaşan bir kabuk minare sisteminden oluşmaktadır.
Mimari yaklaşım, kubbe ve minareyi tek bir bütünsel form olarak ele almakta ve bu yönüyle alışılmış cami tipolojilerinden belirgin biçimde ayrılmaktadır. Bu mimari kurgu, taşıyıcı sistem açısından yüksek hassasiyet gerektiren bir mühendislik sürecini de beraberinde getirmiştir.
Kubbe ve minare, form olarak “nautilus” deniz kabuğundan esinlenen eğrisel ve burulmalı bir geometriye sahiptir. Bu geometri, taşıyıcı sistem açısından yalnızca dayanımın değil, burulma, deplasman, stabilite ile imalat ve montaj uygulanabilirliğinin birlikte değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Tasarım sürecini, mümkün olan en sade sistemle güvenli, ekonomik ve şantiye gerçekleriyle uyumlu bir çözüme ulaşma hedefiyle yürüttük.
Projeye dahil olduğumuz aşamada mimari konsept büyük ölçüde tamamlanmış, bu konsepte uygun bir yapısal tasarım da belirli aşamalardan geçmiş durumdaydı. Ancak müteahhitten aldığımız geri bildirimler, mevcut yapısal kurgunun özellikle imalat ve montaj süreçlerinde önemli uygulama zorlukları barındırdığına işaret ediyordu. Bu kapsamda, mimari tasarıma sadık kalınarak, yapının imalat ve sahada uygulanabilirliğinin artırılmasına yönelik bir mühendislik değerlendirmesine ihtiyaç duyuldu. Bu ihtiyaç doğrultusunda, özellikli ve karmaşık geometrilere sahip çelik yapılardaki deneyimimiz nedeniyle sürece dahil olduk. Bizden, mimari niyeti bozmadan, imalatı ve montajı daha kontrollü ve öngörülebilir hale getiren bir taşıyıcı sistem kurgusu geliştirmemiz talep edildi. Bu nedenle mühendislik çalışmalarımıza, sistemi uygulamayı da en baştan dikkate alarak yeniden ele alma stratejisiyle başladık.
İşveren: Türkiye Radyo Televizyon Kurumu
Ana Yüklenici: İGA
Mimari Proje: Hassa Mimarlık
Statik Proje: Must Eng
3D/BIM: Vem Yapı Tasarım
Çelik İmalat & Montaj: Profil Metal
Kaplama: Educa Design
Özel Nitelikli Yapılara Mühendis Yaklaşımı
Taşıyıcı sistemi, yalnızca analiz programlarının çıktıları üzerinden değil, yapının genel davranışını doğru okuyarak kurgulamayı temel prensip olarak benimsedik. Bu yaklaşımın arkasında, mesleki formasyonumuzun şekillenmesinde önemli bir yeri olan bir referans bulunmaktadır. ODTÜ’de rahmetli Erhan Karaesmen’in verdiği Special Structures dersi, bizim için mühendisliğin yalnızca hesaplardan ibaret olmadığını, mimariyle, estetikle ve yapısal dengeyle birlikte düşünülmesi gereken bir disiplin olduğunu öğreten önemli bir dönüm noktası olmuştur. TRT Mustafa Itrî Camii gibi mimari ve yapısal açıdan zorlayıcı yapılarda benimsediğimiz yaklaşımın arka planında da bu bakış açısının izleri vardır.
Bizim için mühendislik, yalnızca hesap yapmak anlamına gelmez; estetik, denge ve yapısal zarafetin bir bütün olarak ele alınması gerekir. Bu nedenle, simgesel yapılarda mühendislik kararlarının mimari niyetle uyumlu olmasının en az güvenlik kadar önemli olduğuna inanıyoruz. Bu projede de mimari konsepti değiştirmeden, tanımlanan geometrik ve mekânsal kısıtlar içerisinde, taşıyıcı sistemi güvenli ve uygulanabilir şekilde kurgulamaya odaklandık.
Sistem Kararı: Önce Davranış
Projeye dahil olduğumuz aşamada önerilen taşıyıcı sistemin imalat ve montaj açısından oldukça zorlayıcı bir kurguya sahip olduğunu gördük. Bu nedenle tasarım sürecini, doğrudan kesit büyütmeye ya da karmaşık sistemler eklemeye yönelmeden, öncelikle yapının nasıl davrandığını doğru şekilde anlamaya odaklanarak başlattık.
Bizim mühendislik yaklaşımımızda temel mesele, karmaşık bir yapıyı daha da karmaşık hale getirmek değil, yapının davranışını doğru okuyabilecek bir yapısal soyutlama seviyesine ulaşmaktır. Karmaşık geometrilere sahip yapılarda, sistemi belirli aşamalarda bilinçli olarak sadeleştirmek, yapıyı “basitleştirmek” değil, tam tersine, yapıya hâkim olabilmenin ön koşuludur.
Bu noktada, analiz modeli ile yapının kendisinin ya da BIM modeli ile yapısal modelin aynı şeyler olmadığını özellikle vurgulamak gerekir. Sayısal modeller, ancak yapının gerçek davranışını doğru temsil ettikleri ölçüde anlamlıdır. Bu nedenle, karmaşık sistemlerde dahi, önce yapının davranışını hissedebileceğimiz daha sade ara modeller üzerinden ilerlemeyi tercih ettik. Bu yaklaşımı, daha önce LinkedIn’de yayımladığımız “Yapısal model nedir, ne değildir?” başlıklı yazımızda da benzer şekilde ele almıştık.
Bu bakış açısıyla, özellikle minare bölümünde başlangıçta öngörülen uzay kafes benzeri üç boyutlu sistem yerine, davranışı daha okunabilir, imalatı ve montajı daha kontrol edilebilir olan kolon-kiriş esaslı bir taşıyıcı sistem kurguladık. Bu karar, yalnızca analiz sonuçlarını değil, sahadaki uygulamayı, montaj sırasındaki davranışı ve uzun vadeli yapısal performansı birlikte değerlendiren bir tercih oldu.
Kubbe Sistemi
Kubbe bölümünü tek cidarlı bir diagrid sistem olarak tasarladık. Mimari geometrinin dairesel olmaması ve kubbenin bir tarafta kapı yapısıyla başlayıp diğer tarafta minareye dönüşmesi nedeniyle, yapı doğası gereği asimetrik bir karaktere sahipti. Bu nedenle kubbeyi yalnızca üç boyutlu bir çubuk sistemi olarak değil, global davranışı olan kabuk benzeri bir yapı olarak ele aldık. Bu yaklaşım doğrultusunda, doğal titreşim mod şekilleri ile burkulma mod şekillerini birlikte inceleyerek, yapının davranış açısından zayıf olabileceği bölgeleri dikkatle tespit ettik.
Tek cidarlı diagrid yapılarda düzlem dışı burulma ve global stabilite, göz ardı edilmesi mümkün olmayan kritik yapısal davranışlardır. Özellikle uzay kafes benzeri sistemlerde, ortada bir düğüm noktasında birleşen civatalı bağlantılarda düzlem dışı rijitliğin yeterli düzeyde sağlanması belirleyici hale gelmektedir. Bu nedenle, montaj kolaylığı açısından civatalı olarak tasarladığımız alt kot bağlantılarında gerekli düzlem dışı rijitliğin sağlandığından emin olacak şekilde detaylandırma yaptık. Üst kotlarda ise diagrid elemanlarının birbirine yaklaşması ve geometrinin sıkışması nedeniyle civatalı bağlantılar yerine kaynaklı birleşimlere geçerek sistemin rijitliğini artırdık. Buradaki amacımız, sayısal olarak karmaşık bir model kurmaktan ziyade, kubbenin gerçek davranışını temsil edebilen ve sahada uygulanabilirliği yüksek bir yapısal çözüm elde etmekti.
Minare Sistemi
Yapısal açıdan projenin en karmaşık bölümünü minare oluşturuyordu. Minare, belirli bir kotta kubbeden ayrılarak konsol şekilde yükseliyor ve uca doğru burularak devam ediyordu. Bu geometrik kurgu, minarenin kendi ağırlığı altında belirgin düşey ve burulma deplasmanlarının oluşmasına neden oluyordu. Kendi ağırlığı altında oluşan bu deplasmanları kabul edilebilir sınırlar içerisinde tutabilmek için taşıyıcı sistemi rijitleştirmek gerekiyordu.
Bu noktada, sık karşılaşılan “kurtarmıyorsa kesiti artır” refleksi yerine, sisteme gerçekten katkı sağlayan elemanları doğru tespit etmeyi hedefledik. İlk aşamada, yapısal davranışı daha net okuyabilmek amacıyla eşit aralıklı 10 kolonlu bir referans sistem kurduk. Bu referans model üzerinden, minarenin deplasman ve burulma davranışına hangi elemanların daha fazla katkı sağladığını etki çizgisi (influence line) yöntemi ile irdeledik.
Yaptığımız değerlendirmeler sonucunda, davranışa anlamlı katkı sağlayan elemanları koruyarak, nihai tasarımda alt kotta kolon aralıkları değişken olan 6 kolonlu bir sisteme geçtik. Minare geometrisinin uca doğru daralması nedeniyle ana taşıyıcı kolonların tepe noktasına kadar kesintisiz devam etmesinin mümkün olmadığı görüldüğünden, kolon sürekliliğini yapısal davranışı bozmayacak şekilde kurguladığımız bir transfer kirişi ile sağladık. Bu kritik kotun üzerinde kolon sayısını kademeli olarak azaltarak, hem yapının toplam ağırlığını düşürdük hem de konsol davranışını daha kontrollü hale getirdik. Ayrıca kolonları belirli kotlarda kirişlerle birbirine bağlayarak, özellikle burulma kaynaklı yanal deplasmanların kontrol altına alınmasını hedefledik. Bu yaklaşım sayesinde, minarede ağırlık-rijitlik dengesini sağlayarak karmaşık geometrinin gerektirdiği burulma ve konsol davranışını güvenli sınırlar içerisinde tutabildik.
Montaj Süreci ve Sahadaki Karşılığı
Yapının geometrik olarak son derece karmaşık olması, montaj sürecini de projenin en hassas aşamalarından biri haline getirdi. Montaj sırasında tarafımıza yansıtılan bazı uyumsuzluklar, taşıyıcı sistemin davranışı açısından dikkatle ele alınması gereken durumlar oluşturdu.
Bu noktada, yapısal güvenliği ve uzun vadeli performansı önceleyen bir yaklaşımla sürece dahil olduk. İmalat ve montaj sürecinde karşılaşılan sorunların değerlendirilmesi amacıyla, ilgili taraflarla birlikte kapsamlı bir teknik çalışma ve tam günlük bir değerlendirme toplantısı gerçekleştirdik. Bu çalışma sonucunda, uygulanabilir ve güvenli bir yol haritası belirlendi. Alınan kararlar doğrultusunda, bazı elemanlar yeniden imal edilerek montaj süreci bu yeni kurgu üzerinden devam etti. Bu aşamada özellikle montaj sırasında yapıya ilave ön gerilmeler oluşturabilecek zorlamaların önüne geçilmesine odaklandık. Sahada elemanların zorlanarak yerine oturtulması yerine, geometrik uyumsuzlukların imalat aşamasında düzeltilmesini önerdik. Böylece montaj kaynaklı gerilmelerin, yapının tasarımda öngörülen iç kuvvetlerine ilave yükler bindirmesinin önüne geçilmiş oldu.
Mevcut Temel ile İlişki
Projeye başladığımızda betonarme temel imalatları tamamlanmış durumdaydı. Bu durum, tasarım sürecinde önemli bir kısıt oluşturdu. Mevcut temelin kapasitesini detaylı olarak inceledik; gerekli gördüğümüz bölgelerde güçlendirme çalışmaları yaptık. Yeterli olmadığı noktalarda ise yüklerin daha dengeli aktarılmasını sağlayan alternatif yapısal çözümler geliştirerek analizlerle doğruladık.
Parametrik Tasarım ve Disiplinler Arası Koordinasyon
Projeyi başından itibaren parametrik tasarım ve BIM tabanlı bir yaklaşımla ele aldık. Mimari yüzey modelinden türetilen ve Rhino-Grasshopper ortamında oluşturulan tek bir baz paremetrik-geometrik model, tüm disiplinler için ortak referans olarak kullanıldı. Bu sayede analiz, imalat ve detaylandırma süreçleri arasında tutarlı ve kontrollü bir veri akışı sağladık.
Yapısal Güvenlik, Uygulanabilir ve Ekonomi Dengesi
Bu projede tüm tasarım sürecini, yalnızca teorik güvenlik kriterleri üzerinden değil, sahada gerçekten uygulanabilir, uzun vadede güvenli ve rasyonel bir yapı ortaya koyma hedefiyle yürüttük. Kamusal ve simgesel yapılarda, özellikle cami gibi sürekli kullanılan yapılarda, hata payının son derece sınırlı olduğunun bilinciyle hareket ettik.
Aldığımız her yapısal kararın, şantiye koşullarında nasıl karşılık bulacağını ve montaj sürecinde yapının davranışını nasıl etkileyeceğini birlikte değerlendirdik. Bu yaklaşım, yalnızca güvenlik açısından değil; yapının ekonomik olarak da kontrol altında tutulmasını sağladı.
Sonuç olarak, konsept projede öngörülen taşıyıcı çelik tonajının yaklaşık yüzde 25 altında bir tonajla yapıyı tamamladık. Bu değer, yalnızca bir maliyet avantajı değil, aynı zamanda sistemin gereksiz ağırlıklardan arındırılarak daha sağlıklı bir yapısal davranışa kavuşturulduğunun da bir göstergesidir.
TRT Mustafa Itrî Camii’nde elde ettiğimiz bu deneyim, karmaşık geometrilere sahip simgesel yapılarda, yapısal güvenlik ile uygulanabilirlik ve ekonomi arasında doğru dengeyi kurmanın mümkün olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur. Her yapı uygulanabilir olsa da iyi bir mühendislik çalışmasıyla tasarlanmış olmayabilir; her iyi mühendislik çalışması da mutlaka uygulanabilir bir yapı üretmeyebilir. Bu projede, bu iki önemli koşulu aynı potada buluşturabilmenin gururunu yaşadık.
Must Eng Hakkında
Must Eng, yapısal olarak karmaşık ve mimari açıdan özellikli projelerde uzmanlaşmış bir mühendislik ve danışmanlık firması. Stadyumlar, uçak hangarları gibi geniş açıklıklı yapılar ile karmaşık geometrilere sahip ve simgesel nitelik taşıyan projelerde taşıyıcı sistem tasarımı ve mühendislik danışmanlığı hizmetleri sunuyor. Firma, iç sistemine entegre ettiği parametrik tasarım kabiliyetleri sayesinde TRT Mustafa Itrî Camii gibi mimari açıdan zorlayıcı yapılarda uygulanabilir ve davranış odaklı yapısal çözümler geliştiriyor.
Must Eng, öz kaynaklarıyla çalışan kalifiye mühendis kadrosunun, uluslararası mega projelerde edindiği saha ve tasarım yönetimi tecrübesini, yurt dışı projelerde faaliyet gösteren büyük Türk müteahhit firmalarına hem teklif aşamasında hem de işin yürütülmesi sürecinde teknik destek ve mühendislik müşavirliği olarak da sunuyor. Mühendislik yönetimi kapsamında yer aldığı projeler arasındaKuwait International Airport Terminal Binası ve Wadi Laban Gergi Askılı Köprüsü; tasarım hizmetleri kapsamında Kuwait International Airport Yaklaşım Köprüleri ve Viyadükleri, Kuwait Al Jabar Stadyumu ve Mapa Jet Hangarı bulunuyor. MustEng, son dönemde sektörde gündeme gelen mega projelerden NEOM Trojena Vault veMirage yapılarına ihale aşamasında teknik müşavirlik hizmeti de verdi.
Şantiye® Dergisi ve Dijital Platformları
Daha iyi yapılar için...
4 Şubat 2026
Türkiye'nin en ESKİ ve en çok ZİYARET EDİLEN şantiyesi: ŞANTİYE®...
İnşaata dair "KAYDADEĞER" ne varsa... 1988'den bu yana...
Şantiye®nin ürettiği, derlediği ve yayınladığı içeriklerde öncelik “KAMUSAL YARAR”dır...
Ve yayınlanan içeriğin “ÖZEL” olmasına özen gösterilir...
BASILI DERGİ + E-DERGİ + SANTİYE.COM.TR + SOSYAL MEDYA + DİJİTAL PLATFORMLAR...
İnşaat sektörünün buluşma noktası Şantiye®, “Güven”i temsil eden “Basılı bir Yayın” olma özelliğinin yanı sıra yenilenen web sitesi, Turkcell Dergilik ve Türk Telekom E-Dergi gibi mobil uygulamalardaki varlığı, 42 bin E-Bülten abonesi ve 100 bin sosyal medya takipçisi-bağlantısıyla inşaat sektörünün en önemli iletişim platformlarından biri olmaya her ortamda devam ediyor... 1988'den bu yana...
Şantiye® ayrıca yapı sektörüne "Şantiye'nin Yıldızı Ödülü", "Yılın Yeşil Yapı Malzemesi / Teknolojisi Ödülü" ve "Şantiyeden Kareler Fotoğraf Yarışması" gibi farklı organizasyonlarla da katkı sunuyor.
Şantiye®nin son sayısı da dahil 1988 yılından bugüne kadar yayınlanan TÜM SAYILARINA E-Dergi olarak göz atmak için lütfen tıklayın...
Şantiye®, başta ABONELERİ olmak üzere 2020-2025 yıllarında ilan veren firmalar ABS Yapı, Akyapı, Alumil, Anadolu Motor (Honda), Alkur, Ak-İzo, Altensis, Arbiogaz, Aremas, Arfen, Artus, Assan Panel, Asteknik, Atos, Batıçim, Baumit, Bentley Systems / Seequent, Betek, Betonblock, Borusan CAT, Bosch Termoteknik, Bostik, BTM, Buderus, Bureau Veritas, Chryso, Çimsa, Çuhadaroğlu, Çukurova Isı, Deutsche Messe, Duyar Vana, DYO, Efectis ERA, Ekomaxi, Elkon, Emülzer, Eryap, Filli Boya, Fixa, Fullboard, Form Endüstri Ürünleri, Form Endüstri Tesisleri, Form MHI (Mitsubishi Heavy Industries) Klima, Garanti Leasing, GF Hakan Plastik, Gökçe Brülör, Grundfos, Hannover Fairs, Hilti, IQ Alüminyum (by Deceuninck), İNKA, İntek, İpragaz, İstanbul Teknik, İzocam, İzoser, Kalekim, Knauf, Knauf Insulation, Komatsu, Köster, Kuzu Grup, LG, Marubeni, Masdaf, Master Builders Solutions, MBI Braas, Meiller Kipper (Doğuş Otomotiv), Messe Frankfurt, Messe München/Agora Tur., Mekon, Mitsubishi Chemical, Molecor, Nalburdayim.com, NETCAD, ODE, Ökotek, Özler Kalıp, Özpor, Panasonic, PERI, Pimakina, Polyfibers, Polyfin, Prefabrik Yapı / Hekim Holding, Prometeon, Ravago, Rehau, Saint Gobain Türkiye, Samsung, Saray Alüminyum, Schüco, Selena (Tytan), Sentez Mekanik, Serge Ferrari, Shell, Siemens, Sistem İnşaat, Soudal, Sika, Şişecam, Temsa, TMS, Tekno Yapı, Türk Ytong, Tremco illbruck, Vaillant, Vekon, Viessmann, Wermut, Wielton, Wilo, Winsa, XCMG, Xylem ve ZF'nin değerli katkılarıyla hazırlanmaktadır.
ABONE OLMAK İÇİN
Bir yıllık abonelik bedelimiz olan 2.400 TL (6 Sayı, KDV Dahil)'yi TR70 0001 0008 5291 9602 1550 01 IBAN no’lu hesabımıza (Ekosistem Medya) yatırıp; ardından dekontu, açık adresinizi ve fatura bilgilerinizi (şahıs ise TC kimlik no; firma ise vergi dairesi-numarası) santiye@santiye.com.tr adresine e-posta veya 0532 516 03 29 no’lu telefona WhatsApp / SMS aracılığıyla ulaştırabilirsiniz.
